❄️ Aansprakelijkheid bij ongevallen door sneeuw en ijzel in België

De winter gaat vaak gepaard met moeilijke weersomstandigheden: sneeuw, ijzel, gladde wegen en gevaarlijke trottoirs. Elk jaar leiden deze omstandigheden tot talrijke ongevallen, zowel bij voetgangers als bij automobilisten. De vraag rijst dan ook vaak: wie is aansprakelijk bij een ongeval door sneeuw of ijzel in België?

Het antwoord hangt af van de concrete omstandigheden van het ongeval, de hoedanigheid van de betrokken personen en de wettelijke verplichtingen die op hen rusten. Dit artikel geeft een duidelijk en praktisch overzicht.

⚖️ 1. Algemeen principe: aansprakelijkheid op basis van fout

Volgens het Belgisch recht is de burgerlijke aansprakelijkheid in principe gebaseerd op het voormalige artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek, thans artikel 6.5 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek. Om aansprakelijkheid vast te stellen, moeten drie cumulatieve voorwaarden vervuld zijn:

• een fout (onvoorzichtig of nalatig gedrag),

• schade (lichamelijk, materieel of moreel),

• een oorzakelijk verband tussen de fout en de schade.

De loutere aanwezigheid van sneeuw of ijzel volstaat dus niet om automatisch aansprakelijkheid te vestigen.

🏛️ 2. Ongevallen op de openbare weg: aansprakelijkheid van gemeenten en overheden

🧹 2.1 Onderhouds- en veiligheidsverplichting

Gemeenten en overheden hebben de verplichting te zorgen voor een normaal onderhoud van wegen en trottoirs. Dit omvat in principe het nemen van redelijke maatregelen bij winterse omstandigheden (strooien, sneeuwruimen, signalisatie).

Deze verplichting is echter geen resultaatsverbintenis, maar een middelenverbintenis.

👉 Dit betekent dat een gemeente niet verplicht is om op elk moment volledige ijsvrijheid te garanderen, zeker niet bij plotse of aanhoudende weersomstandigheden.

⚠️ 2.2 Wanneer kan de gemeente aansprakelijk worden gesteld?

De aansprakelijkheid van de gemeente kan onder meer worden weerhouden indien:

• geen redelijke maatregelen werden genomen ondanks een gekend en aanhoudend gevaar,

• bijzonder gevaarlijke zones (hellingen, zebrapaden, bushaltes) werden verwaarloosd,

• het volledig ontbreken van signalisatie de weggebruikers blootstelde aan een abnormaal risico.

Indien de gemeente daarentegen aantoont dat zij met de nodige zorgvuldigheid heeft gehandeld rekening houdend met haar middelen en de omstandigheden, kan haar aansprakelijkheid worden uitgesloten.

🏠🛍️ 3. Ongevallen voor een woning of handelszaak

👣 3.1 Voorzichtigheidsplicht van bewoners

In België bestaat geen algemene regel die particulieren verplicht om systematisch het trottoir voor hun woning sneeuwvrij te maken. Wel kunnen gemeentelijke reglementen specifieke verplichtingen opleggen.

Zelfs bij afwezigheid van een formele verplichting kan een bewoner aansprakelijk worden gesteld indien wordt aangetoond dat hij of zij:

• een kennelijk gevaarlijke toestand liet voortbestaan,

• het gevaar heeft verergerd (bijvoorbeeld door sneeuw op het trottoir te schuiven of een ijsplaat te veroorzaken).

🧾 3.2 Het bijzondere geval van handelaars

Handelaars zijn onderworpen aan een verhoogde veiligheidsverplichting ten aanzien van hun klanten. Een glad trottoir of een gladde toegang tot een handelszaak kan aanleiding geven tot aansprakelijkheid indien geen preventieve maatregelen werden genomen (strooien, antislipmatten, waarschuwingen).

🚗❄️ 4. Verkeersongevallen door sneeuw of ijzel

🛑 4.1 Aansprakelijkheid van de bestuurder

Bij een verkeersongeval is de bestuurder verplicht zijn rijgedrag aan te passen aan de weersomstandigheden:

• lagere snelheid,

• grotere veiligheidsafstanden,

• voorzichtige manoeuvres.

Sneeuw of ijzel vormt geen automatische vrijstelling van aansprakelijkheid. Het verliezen van de controle over het voertuig kan als een fout worden beschouwd indien de rijstijl niet was aangepast.

📄 4.2 Rol van de verzekering

Autoverzekeringen komen doorgaans tussen voor de vergoeding van slachtoffers. Niettemin:

• een zware fout kan gevolgen hebben voor de dekking,

• discussies over de verdeling van de aansprakelijkheid komen vaak voor, vooral bij kettingbotsingen.

🚶‍♀️⚠️ 5. Aansprakelijkheid van de voetganger: voorzichtigheid blijft vereist

Ook de voetganger heeft een zorgvuldigheidsplicht. De rechtbanken houden onder meer rekening met:

• duidelijk onaangepast schoeisel,

• onvoorzichtig gedrag,

• het niet gebruiken van veiligere zones.

Een fout van de voetganger kan leiden tot een vermindering of zelfs uitsluiting van de schadevergoeding bij gedeelde aansprakelijkheid.

🔍 6. In de praktijk: beoordeling geval per geval

⚖️ 6.1 Principe: artikel 6.5 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek

Artikel 6.5 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek verankert het algemene principe van foutaansprakelijkheid:

“Iedere persoon is aansprakelijk voor de schade die hij door zijn fout aan een ander veroorzaakt.”

Bij ongevallen door sneeuw of ijzel blijft dit principe centraal staan: het bestaan van een fout moet concreet worden aangetoond.

❄️ 6.2 Overmacht (artikel 6.7 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek)

Artikel 6.7 voorziet in een uitsluiting van aansprakelijkheid wanneer het onmogelijk was de toepasselijke gedragsregel na te leven.

De betrokken persoon is dan niet aansprakelijk op grond van artikel 6.5, tenzij de onmogelijkheid het gevolg is van zijn eigen fout.

Bij de beoordeling van overmacht wordt in het bijzonder rekening gehouden met het onvoorzienbare of onvermijdbare karakter van het feit dat de naleving van de gedragsregel verhinderde.

👉 In de praktijk hanteren de Belgische rechtbanken een strikte benadering: een klassiek, aangekondigd of recurrent winterfenomeen vormt in principe geen overmacht.

🔎 6.3 Concrete beoordeling door de rechtbanken

De rechtbanken maken steeds een concrete en feitelijke beoordeling, waarbij onder meer rekening wordt gehouden met:

• de intensiteit en voorzienbaarheid van de weersomstandigheden,

• de redelijke reactietijd,

• het gedrag van de aangesproken persoon,

• een eventuele fout van het slachtoffer.

Uit de loutere aanwezigheid van sneeuw of ijzel kan geen automatische conclusie worden getrokken.

✅ Conclusie

Sneeuw en ijzel sluiten aansprakelijkheid niet uit, maar beïnvloeden wel de beoordeling van fouten en verplichtingen. Overheden, bewoners, handelaars, bestuurders en voetgangers moeten allen voorzichtig en zorgvuldig handelen.

👉 Bij twijfel of een geschil is het sterk aanbevolen mij te raadplegen in mijn hoedanigheid van advocaat gespecialiseerd in het verkeersrecht, om de slaagkansen en de te volgen stappen correct te beoordelen.